ALMAZONAS

e

Fotografías

O termo “Almazonas” para referirse a unha parella de xigantes está moi estendido no norte de Portugal pero na Galiza tan só ten un referente de utilización: Viduedo.

Se ben hai quen defende que o vocablo ALMAZONAS é unha corrupción da palabra “amazona”, a tese que semella  máis axeitada, tendo en conta o aspecto das de Viduedo,  é que derive de “almazón” (adxectivo que se aplica as persoas corpulentas e de grande corpo).

O que queda para a especulación é o emprego da forma feminina para referirse a elas: “almazonas” –semella que unha de elas representa a unha muller pero é absolutamente seguro que a outra é un home-  e tamén a curiosidade de que se fale sempre de “almazonas” en plural.  Esta costume abre outras posibilidades etimolóxicas xa que podería ser que o termo ALMAZONAS viñera de “armazón”, que en galego é un substantivo feminino, e que fai referencia o andamiaxe interior que sostén a cabeza das “almazonas” e sobre do que vai a vestimenta; sería entendible, polo devandito, que a costume fora de referirse as “armazóns” e de aí derivara tanto o termo ALMAZONAS como o seu tradicional emprego en plural.

As “Almazonas de Viduedo”, que teñen uns cen anos de antigüidade, son dúas figuras de tres metros de alto que constan dunha armazón interior que sostén unha cabeza pequena e caricaturizada  de boneco e tamén a vestimenta; dentro desta armazón vai unha persoa que é quen move a cada unha de elas. Tamén hai que facer referencia a que as “almazonas” teñen dous longos brazos que rematan nunca man que ten o interior cheo de area para que se despracen con cada xiro ou reviravolta.

Os orixes das “Almazonas” son incertos pero podemos atopar unha valiosa pista o relaciona-la existencia das “Almazonas de Viduedo” co propio camiño Xacobeo da Vía da Prata ou Camiño Mozárabe. Na tradición oral, contase que o xefe árabe Al-Mansur (ou Almanzor) fíxose acompañar, na súa campaña militar que o levou a pasar a sangue e lume polas terras do Miño, dunhas mulleres guerreiras de extraordinaria ferocidade que, co paso do tempo, foron coñecidas como “as almanzoras”. Pode que as “Almanzonas de Viduedo” sexan unha posta en escena máis dunha lenda xurdida nos ano 1.000 e que deixou marca da súa condición pouco amigable nunhos xigantes como as “Almanzonas de Viduedo” que semellan máis concibidos para agredir o público que para calquera outra cousa.

Son os dous pequenos compañeiros das “Almazonas” e seguen a ter, ainda con cen anos as costas, o mesmo carácter bule-bule de sempre. Son e chamanse: os “cabezudos”.

A diferencia das “almazonas”, os “cabezudos” son dúas cabezas de boneco de tamaño esaxeradamente voluminoso que, tradicionalmente, levan nenos ou persoas de pequena estatura e que semellan ter un carácter moito máis afable que o das “almazonas”.  Son tamén unha parella, home –de resgos asiáticos- e muller.

Se tiveramos que falar dun protocolo que rexa as “actividades” de “almanzonas” e “cabezudos” nas festas patronais, deberíamos distinguir entre a súa participación na procesión do Santo polas rúas de Viduedo e a que teñen na festa ou romaría propiamente dita.

Os “cabezudos”, xunto co “ramo”, van á cabeza da procesión e  inmediatamente detrás as “Almazonas”, todos diante do santo. Na procesión teñen un comportamento serio e respectuoso.

Xa cando a festa empeza, pola tarde-noite, as “almazonas” mesturánse cos asistentes e tentan darlle golpes coas mans; mentres os “cabezudos” perseguen e fan toda caste de pillarías.